Casual Friday is een fenomeen dat in de jaren ’90 zijn intrede heeft gemaakt in het Nederlandse bedrijfsleven. Alhoewel er ook tegenstanders te bespeuren zijn, lijkt het merendeel van de werknemers – waaronder ikzelf – toch positief te staan tegenover het verruilen van pak of kostuum voor jeans en sneakers, op de laatste dag van de week. Maar wat is Casual Friday? Wegen de voordelen op tegen de nadelen? En ligt er een alternatief op de loer?

Historie
De eerste tekenen van Casual Friday zijn terug te vinden in 1947, op Honolulu (Hawaï) om precies te zijn. In afstemming met hun werkgever, mochten werknemers daar enkele delen van het jaar het beroemde Aloha-shirt aan naar hun werk. Vanaf de jaren ’60 werden de vrijdagen steeds vaker aangewezen voor het dragen van de Aloha shirts. Het werd door organisaties gezien als een poging om het moraal van haar werkgevers te verhogen in de soms stijve en formele kantoorwereld. Deze zogeheten Aloha Fridays werden al snel een succes in de Amerikaanse zakenwereld. Toen eind jaren ’70 de productie van vrijetijdskleding in Amerika opbloeide, begonnen de fabrikanten van deze kleding een lobby om Aloha Friday een wekelijks evenement te maken: Casual Friday. Deze lobby bleek een geweldig succes, en toen Amerikaanse bedrijven zich in de jaren ’90 in grote getalen in het buitenland gingen vestigen, namen zij het concept van de Casual Friday mee.

Nadelen
Enkele criticasters roepen ondertussen al enkele jaren dat het concept van Casual Friday uitgewerkt is en nu nog slechts negatieve effecten veroorzaakt. Een veelgehoord tegenargument beschrijft een afname van professionaliteit, expertise en vertrouwen in de ogen van de klant. Immers, de eerste indruk van een klant is vaak gebaseerd op de uitstraling van de werknemer die hem of haar te woord staat, waarbij een pak of kostuum doorgaans een hogere mate van professionaliteit uitstraalt dan een spijkerbroek. Binnen veel banken, adviesbureaus en advocatenkantoren wordt dit probleem overigens opgelost, door ook op Casual Friday een pak mee te nemen, dat in het geval van een belangrijke afspraak kan worden aangetrokken. Het andere grote argumenten ten nadele van Casual Friday is een afname van de productiviteit. Doordat er een meer ontspannen sfeer op de werkvloer hangt, wordt verwacht dat de tijd die mensen daadwerkelijk met hun officiële werkzaamheden bezig zijn significant afneemt.

Voordelen
Onderzoek heeft echter al meerdere keren aangetoond dat er geen significant negatief effect bestaat tussen Casual Friday en productiviteit. Alhoewel ook het positieve effect niet in alle studies wordt aangetoond, wijzen de resultaten in het algemeen wel die kant op. Werknemers geven aan dat de sfeer en saamhorigheid op deze vrijdagen doorgaans hoger is dan op andere dagen, wat juist de productiviteit ten goede komt. Ook de communicatie met collega’s en zelfs managers wordt op deze vrijdagen vaak als positiever en productiever beoordeeld. Bovendien wordt het positieve effect van Casual Friday ook duidelijk wanneer er naar verzuimcijfers gekeken wordt. Deze zijn in veel gevallen lager dan op andere dagen van de week, wat aangeeft dat Casual Friday nog steeds populair lijkt onder de Nederlandse werknemers.

Alternatieven
Elk goed lopend concept heeft echter altijd het gevaar om uit de mode te raken. De opkomst van een nieuwe trend, of een overkill aan het huidige concept liggen hier vaak aan ten grondslag. In de afgelopen jaren zijn er meerdere initiatieven geopperd, die Casual Friday zouden moeten vervangen.

  • Formal Friday is de directe tegenhanger van Casual Friday. In plaats van het dragen van minder formele kleding, worden werknemers hier gestimuleerd om juist zo formeel mogelijk naar kantoor te komen. Formal Friday is vooral populair bij bedrijven zonder formele dress code en moet daarom ook vooral gezien worden als een humoristisch alternatief op Casual Friday.
  • Een marketing- en communicatiebureau in Newcastle introduceerde in 2009 de Naked Friday. Door een recente ontslagronde had de sfeer en moraal op de werkvloer drastische vormen aangenomen. Een dag werken zonder kleding zou tot een meer ontspannen sfeer zonder vooroordelen moeten leiden. Alhoewel het voorstel in eerste instantie tot veel verzet bij de werknemers (die overigens zelf mochten bepalen welke hoeveelheid kledingstukken zij uit deden) leidde, waren de reacties achteraf zeer positief en lovend. Ondanks deze positieve feedback, lijkt het enthousiasme bij andere organisaties voor Naked Friday nog niet heel hoog.
  • Het alternatief dat de meeste kans maakt om Casual Friday op termijn te vervangen lijkt vooralsnog Virtual Friday (ook wel Pyjama Friday genoemd) te zijn. In tijden van continue technologische ontwikkelingen en een opkomende trend van thuiswerken, speelt dit alternatief hier handig op in. Vanuit hun eigen woning kunnen werknemers hierbij inloggen op een portal van hun werkgever en via video-chat met hun collega’s aan het werk. Een dergelijke werkwijze vraagt voor organisaties wel een flinke technologische investering, alsmede een cultuurverandering, waardoor het concept van Virtual Friday nog niet breed wordt toegepast.

Eigen visie
Zoals het er nu naar uit ziet, zal Casual Friday nog wel even blijven bestaan. Iets wat ik van harte toejuich! Als management talent bij een grote Nederlandse bank loop ik namelijk dagelijks rond in een kantoor vol zwarte en blauwe pakken, aktetassen vol met vertrouwelijke documenten en stropdassen in alle kleuren van de regenboog. Een uniforme omgeving waar bureaucratie en aanzien nog in het vaandel staat, en waar je als nieuwkomer eerst je sporen moet verdienen voordat je enige vorm van inspraak hebt. Op zich geen verrassend of onterecht beeld natuurlijk, maar wel iets dat een drempel kan vormen bij het uitvoeren van je taken of opdracht. Des te fijner zijn de vrijdagen waarop iedereen niet in pak, maar in spijkerbroek, sneakers en felle polo achter zijn computer zit. Geen stropdas die stembanden afklemt, maar open communicatie met collega’s van alle lagen en afdelingen. Voor mij een ideale manier om aan de ene kant mijn visie op bepaalde zaken aan bod te laten komen, maar minstens net zo belangrijk om inzicht te krijgen in de persoonlijke situaties en ervaringen van collega’s. Iets wat tijdens een huidig, maar ook zeker toekomst, project zeer van pas zou kunnen komen.

Casual Friday: je kunt ook overdrijven…